დონალდ ტრამპის ირანზე ზეწოლა შედეგებს იძლევა. ირანმა ჰორმუზის სრუტის გახსნა შესთავაზა აშშ-ს იმ პირობით, რომ შეერთებული შტატები ირანის პორტებს გახსნის. ირანის მზადყოფნა, უარი თქვას ისეთ ძლიერ ბერკეტზე, როგორიცაა ჰორმუზის სრუტის ბლოკადა, აჩვენებს, რომ ირანის ეკონომიკა მნიშვნელოვან პრობლემებს განიცდის ამერიკული საზღვაო ბლოკადის გამო.

თუმცა, ირანი არ არის მზად, უარი თქვას მეორე ბერკეტზე - ბირთვული პროგრამის განვითარებაზე. ირანი ტრამპს სთავაზობს ჰორმუზის სრუტის გახსნას და ბირთვულ მოლაპარაკებების გაგრძელებას. ეს მოლაპარაკებები შეიძლება თვეები ან წლებიც კი გაგრძელდეს. დონალდ ტრამპი ამ მიდგომით კმაყოფილი არ არის. სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ განაცხადა, რომ ირანის მიერ ბირთვული იარაღის პროგრამის განვითარების შეჩერება შეერთებული შტატების მთავარი პირობაა მოლაპარაკებებში.

ირანის ხელმძღვანელობის მოლოდინი, რომ ტრამპი უკან დაიხევს ჰორმუზის სრუტის ბლოკადისა და ნავთობის ფასების ზრდის გამო, არ მართლდება. არაბთა გაერთიანებულმა საემიროებმა გამოაცხადა OPEC+ კარტელიდან გასვლის შესახებ. ეს ფაქტობრივად ნავთობკარტელის დაშლას ნიშნავს და ნავთობის ფასებზე გავლენას მოახდენს. იმის გამო რომ ჰორმუზის სრუტე დაბლოკილია, არაბთა გაერთიანებული საემიროები ამჟამად ვერ ახერხებენ ნავთობის ექსპორტის გაზრდას. თუმცა, ბლოკადის მოხსნის შემდეგ, ნავთობის ფასები კლებას დაიწყებს. ეს შეესაბამება ტრამპის სტრატეგიას ნოემბერში კონგრესის შუალედური არჩევნებისთვის ნავთობის ფასები დაბალი გახდეს.

ბლოკადა ასევე სასარგებლოა აშშ-სთვის, რადგან ის ნავთობკომპანიებს საშუალებას აძლევს მოგება მიიღონ ნავთობის მაღალი ფასებიდან. აშშ-ის ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების ექსპორტი გაიზარდა, რადგან ევროპა და აზია იძულებულნი არიან ახლო აღმოსავლეთის ნავთობი ჩაანაცვლონ ამერიკულით. აშშ-ის ნავთობის ექსპორტი ევროპაში 27%-ით გაიზარდა, ხოლო აზიაში - გაორმაგდა.

დონალდ ტრამპი ასევე  საზღვაო სავაჭრო მარშრუტების კონტროლის ხელში ჩაგდების სტრატეგიის განხორციელებას ცდილობს. რადგან ნავთობი ძირითადად ზღვით გადაიზიდება, საზღვაო სავაჭრო მარშრუტების კონტროლი ნავთობის ბაზრის კონტროლს ნიშნავს.

აშშ-მ წარმატებით გამოიყენა დიპლომატიური და სხვა ზეწოლის ტაქტიკა, რათა პანამის არხიდან ჩინური გადაზიდვების ოპერატორი გამოეყვანა. საუდის არაბეთმა გაზარდა მილსადენის გამტარუნარიანობა ბაბ ელ-მანდების სრუტის გავლით ნავთობის ექსპორტისთვის. თუმცა, ეს მარშრუტი იემენის ჰუსიტების მხრიდან საფრთხის ქვეშაა. ირანთან ომის ახალმა ფაზამ შეიძლება გამოიწვიოს ჰუსიტების აქტივობის ზრდა და პრობლემები შეუქმნას ამ მარშრუტით ნავთობის ტრანსპორტირებას.

მალაკის სრუტე შეიძლება აშშ-სა და ჩინეთს შორის დაპირისპირების ასპარეზად იქცეს. პენტაგონმა ცოტა ხნის წინ ინდონეზიასთან სამხედრო თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმებას მოაწერა ხელი. შეთანხმება აშშ-ის თვითმფრინავებისთვის ინდონეზიის ტერიტორიაზე ფრენის უფლებას ითვალისწინებს. ეს ნიშნავს სრუტის საჰაერო კონტროლს, რომლის გავლითაც ჩინეთის ნავთობის ექსპორტის 80% გადის.

აშშ-მაროკოს სამხედრო თანამშრომლობის შესახებ შეთანხმება ამერიკელებს საშუალებას აძლევს გააძლიერონ კონტროლი გიბრალტარის სრუტის სამხრეთ ნაწილზე.

რუსული და ყაზახური ნავთობი ბოსფორის სრუტის გავლით ექსპორტირდება. შავ ზღვაში რუსეთის პორტებზე თავდასხმები უკვე იწვევს რუსეთიდან ნავთობის მიწოდების შემცირებას. ნოვოროსიისკსა და ტუაფსეზე დარტყმებს სერიოზული შედეგები მოჰყვა.

რუსეთის პორტებზე დარტყმები და ირანის პორტების ბლოკადა ტრამპის მხრივ ჩინეთის მოკავშირეების დასუსტების მცდელობაა. დონალდ ტრამპი როგორც რუსეთს, ასევე ირანს „გარიგებებს“ სთავაზობს. ეს გარიგებები არა მხოლოდ ერთობლივ ბიზნეს პროექტებს, არამედ ამერიკულ გეოპოლიტიკურ „ბანაკში“ გადასვლასაც გულისხმობს, როგორც ეს ვენესუელას შემთხვევაში მოხდა. ჩინეთის სტრატეგიას „ერთი სარტყელი, ერთი გზა“  აქვს როგორც სახმელეთო, ასევე საზღვაო კომპონენტი. შეერთებული შტატები, როგორც საზღვაო ზესახელმწიფო, ძირითადად ჩინური პროექტის საზღვაო კომპონენტს ისახავს მიზნად, რათა ეკონომიკურად დაასუსტოს თავისი მთავარი გეოპოლიტიკური კონკურენტი.

ირანში მმართველი ელიტა ორად არის გახლეჩილი. მიმდინარეობს ბრძოლა რადიკალურ IRGC-ის გენერლებსა და ირანის სამოქალაქო ბიუროკრატიას შორის. კონფლიქტის ამ ეტაპზე IRGC-მ გაზარდა თავისი გავლენა ირანში, მაგრამ ნავთობის შემოსავლების გარეშე ირანის ეკონომიკა დიდხანს ვერ გაძლებს. დონალდ ტრამპი იმედოვნებს, რომ ეკონომიკური პრობლემები ირანში რეჟიმის შეცვლას და შეერთებული შტატებისთვის ხელსაყრელ გარიგებას გამოიწვევს.

თუ უახლოეს მომავალში რეჟიმის შეცვლის ნიშნები არ იქნება, აშშ და ისრაელი სამხედრო ოპერაციებს განაახლებენ. ამ ეტაპზე „ნერვების ომი“ გრძელდება. ტრამპმა პირველი რაუნდი მოიგო, რადგან ირანი დათანხმდა ჰორმუზის სრუტის განბლოკვას. თუმცა, ნაკლებად სავარაუდოა, რომ IRGC-მ უარი თქვას ბირთვული იარაღის პროგრამაზე. ამიტომ, ახლო აღმოსავლეთში ომის ახალი ფაზის ალბათობა ძალიან მაღალია.

ავთანდილ წულაძე - პოლიტიკის ანალიტიკოსი